Norwegia to jedno z najlepszych miejsc w Europie, żeby zobaczyć wieloryby na własne oczy. Zimą, gdy na północ od Tromsø trwa noc polarna, do fiordów wpływają setki orek i humbaków, które polują na śledzie. Latem w Andenes, na wyspie Andøya, kaszaloty nurkują w podmorskim kanionie zaledwie kilkanaście kilometrów od brzegu. Wyjaśniamy, jakie wieloryby żyją w norweskich wodach, gdzie i w którym miesiącu jechać, jakie zasady obowiązują na rejsach, dlaczego Norwegia wciąż poluje na wieloryby – i co stało się z bieługą Hvaldimirem.
Spis treści
1. Jakie wieloryby żyją w norweskich wodach?
W norweskich wodach regularnie pojawia się kilkanaście gatunków waleni. Na rejsach najczęściej zobaczysz te pięć:
2. Kalendarz: gdzie i kiedy jechać
3. Zima: orki i humbaki na północ od Tromsø
Od końca października do stycznia do niezamarzających fiordów w regionie Nord-Troms wpływają ogromne ławice śledzia norweskiego, który tam zimuje. Za śledziami przypływają orki i humbaki – często w stadach liczących dziesiątki zwierząt. W ostatnich latach najwięcej obserwacji było w fiordach koło Skjervøy i Kvænangen.
4. Lato: kaszaloty w Andenes
Andenes na północnym krańcu wyspy Andøya (Vesterålen) to letnia stolica obserwacji wielorybów w Norwegii. Tuż przy brzegu dno opada w podmorski kanion Bleiksdjupet o głębokości ok. 1000 metrów, gdzie kaszaloty polują na kałamarnice. Dzięki temu do ich żerowiska płynie się krótko, a szanse na spotkanie są wyjątkowo duże.
5. Zasady na rejsach i bezpieczeństwo
Rejsy na wieloryby (hvalsafari) reguluje w Norwegii osobne rozporządzenie. Zakazuje ono prowadzenia obserwacji w sposób, który niepokoi wieloryby w ich naturalnym środowisku – i dotyczy nie tylko łodzi, ale też pływania, nurkowania i kajaków. Zimą wieloryby żerują razem z kutrami łowiącymi śledzie, dlatego przepisy wyznaczają odstępy od statków rybackich i ich sieci.
- wybieraj organizatorów, którzy stosują się do krajowych wytycznych dla hvalsafari,
- łodzie z turystami: co najmniej 370 m od kutra w trakcie połowu i od sieci,
- pływacy, nurkowie i kajakarze: co najmniej 740 m,
- słuchaj przewodnika i nie wychylaj się za burtę przy podejściu do zwierząt,
- własną łodzią podpływaj powoli i z boku, nigdy w poprzek trasy stada.
- pływać z wielorybami w regionie Tromsø – lokalne zasady na to nie pozwalają,
- gonić stada skuterem wodnym czy szybką motorówką,
- podpływać między kuter a sieć z rybami,
- karmić zwierząt ani wrzucać niczego do wody,
- wybierać „najtańszy rejs”, który obiecuje kontakt z wielorybem z bliska.
6. Dlaczego Norwegia poluje na wieloryby?
Norwegia jest jednym z nielicznych krajów, które prowadzą komercyjne połowy wielorybów. Zgłosiła sprzeciw wobec moratorium Międzynarodowej Komisji Wielorybniczej i od 1993 roku poluje na płetwale karłowate – jedyny gatunek, którego dotyczą norweskie połowy. Rząd tłumaczy, że to zrównoważone wykorzystanie licznej populacji, a organizacje ekologiczne i część krajów od lat to krytykują.
Mięso wieloryba (hvalkjøtt) kupisz wiosną i latem w wielu norweskich sklepach i na targach rybnych, np. w Bergen. Ciemnoczerwone steki przypominają w smaku wołowinę lub dziczyznę – Norwegowie najczęściej smażą je krótko jak hvalbiff. Wśród młodszych Norwegów to jednak coraz rzadszy wybór.
7. Hvaldimir – bieługa „szpieg”
8. Słowniczek
Najczęściej zadawane pytania
| Pytanie | Odpowiedź |
|---|---|
| Kiedy najlepiej zobaczyć orki w Norwegii? | Od listopada do stycznia w fiordach na północ od Tromsø, głównie koło Skjervøy i Kvænangen. Niektórzy organizatorzy zaczynają rejsy już pod koniec października. Orki przypływają tam za zimującymi ławicami śledzia. |
| Gdzie zobaczyć kaszaloty w Norwegii? | Latem w Andenes na wyspie Andøya (Vesterålen). Rejsy pływają zwykle od połowy maja do końca września do podmorskiego kanionu Bleiksdjupet, gdzie żerują kaszaloty. |
| Czy można pływać z orkami w Norwegii? | W regionie Tromsø lokalne zasady nie pozwalają na pływanie, nurkowanie ani snorkeling z wielorybami. Krajowe rozporządzenie wymaga też, by pływacy trzymali się co najmniej 740 m od kutrów w trakcie połowu i od ich sieci. |
| Czy rejs na wieloryby ma gwarancję? | Wieloryby to dzikie zwierzęta i nikt nie może zagwarantować spotkania. Wielu organizatorów w Andenes oferuje darmowy kolejny rejs, jeśli nie zobaczysz wieloryba – zwykle w miarę wolnych miejsc, bez zwrotu pieniędzy. |
| Czy w Norwegii poluje się na wieloryby? | Tak. Norwegia prowadzi komercyjne połowy płetwali karłowatych od 1993 roku. Kwota na 2026 rok to 1641 zwierząt, ale do 11 września złowiono 418. |
| Czy w Norwegii można kupić mięso wieloryba? | Tak, wiosną i latem w wielu sklepach i na targach rybnych. To mięso płetwala karłowatego (hvalkjøtt), najczęściej smażone krótko jako hvalbiff. |
| Kim był Hvaldimir? | To bieługa w uprzęży z napisem „Equipment St. Petersburg”, którą rybacy spotkali w 2019 roku przy wyspie Ingøya w Finnmarku. Pływał wzdłuż wybrzeża Norwegii, a w sierpniu 2024 roku znaleziono go martwego koło Stavanger. |
| Czy wieloryby można zobaczyć w okolicach Oslo? | Duże wieloryby zapływają do Oslofjordu rzadko, ale morświny żyją wzdłuż całego wybrzeża, także w Oslofjordzie, i czasem widać je nawet z promu. |
Przydatne artykuły powiązane
- Tromsø – co zobaczyć
- Andfjorden – nowy obszar chroniony
- Podział administracyjny Norwegii
- Zorza polarna w Norwegii
Sezony według organizatorów rejsów – wieloryby to dzikie zwierzęta, a ich trasy zależą od ławic śledzia. Dane o połowach: Fiskeri- og havdepartementet i Norges Råfisklag, stan na wrzesień 2026. Zdjęcia: Magnific.com (ilustracyjne) i Wikimedia Commons (autorzy i licencje w podpisach).