Prawo dziedziczenia w Norwegii – kto dziedziczy, testament, dzieci, małżonek i długi

Śmierć członka rodziny mieszkającego w Norwegii może oznaczać konieczność załatwienia wielu formalności. Problem robi się jeszcze większy, gdy rodzina jest podzielona między Norwegię i Polskę, zmarły miał majątek w obu krajach albo pozostawił testament sporządzony w Polsce. Norweskie prawo spadkowe opiera się przede wszystkim na arveloven, czyli ustawie o dziedziczeniu, która weszła w życie 1 stycznia 2021 roku.

1. Czym jest norweskie prawo spadkowe?

Norweskie przepisy dotyczące dziedziczenia określają, co dzieje się z majątkiem osoby po jej śmierci. Majątek spadkowy, czyli po norwesku dødsbo, może obejmować pieniądze na kontach bankowych, mieszkanie lub dom, samochód, akcje, fundusze inwestycyjne, firmę, nieruchomości w Norwegii i za granicą, a także prawa majątkowe. Ale dødsbo to nie tylko aktywa.

2. Kto dziedziczy w Norwegii?

Norweskie prawo przewiduje kilka grup spadkobierców. W pierwszej kolejności znaczenie mają dzieci i ich potomkowie, małżonek, w określonych sytuacjach partner samboer, a dopiero dalej dalsza rodzina. Dzieci są tzw. livsarvinger – to kluczowe pojęcie w norweskim prawie. Livsarving oznacza dziecko zmarłego, a także jego dalszych zstępnych (wnuki), jeżeli dziecko nie żyje. Jeżeli zmarły nie pozostawił testamentu, dziedziczenie odbywa się zgodnie z zasadami określonymi w arveloven.

3. Dziedziczenie dzieci

Dzieci należą do najważniejszych spadkobierców. Jeżeli zmarły nie pozostawił małżonka ani partnera posiadającego ustawowe prawa do spadku, dzieci dziedziczą majątek w równych częściach.

4. Dziedziczenie małżonka

Małżonek ma w Norwegii znacznie silniejszą ochronę prawną niż partner w związku nieformalnym. Jeżeli zmarły pozostawił dzieci, małżonek co do zasady dziedziczy 1/4 spadku. Norweskie przepisy przewidują jednak ustawowe minimum.

5. Dziedziczenie partnera bez ślubu – samboer

To bardzo ważna kwestia dla Polaków mieszkających w Norwegii. Norwegia rozróżnia ektefelle (małżonka) i samboer (partnera bez formalnego ślubu). Samboer ma znacznie słabszą ochronę spadkową.

6. Czym jest uskifte?

Jednym z ważnych pojęć norweskiego prawa spadkowego jest uskifte. Zamiast natychmiast dzielić cały majątek po śmierci jednego z małżonków, żyjący małżonek może w określonych sytuacjach przejąć majątek jako uskiftebo – bez natychmiastowego rozliczenia udziałów spadkobierców. Daje mu to możliwość dalszego korzystania z całego majątku.

7. Dzieci z poprzedniego związku

To jeden z najczęstszych powodów problemów przy dziedziczeniu. W Norwegii dzieci z poprzedniego związku również są livsarvinger. Nie można więc założyć, że po śmierci rodzica cały majątek automatycznie przejdzie na obecnego małżonka. Dzieci mają ustawowo chronioną część spadku. Dlatego sytuacja jest szczególnie skomplikowana, gdy zmarły pozostawia obecnego małżonka, dzieci z obecnego i poprzedniego związku, nieruchomość i kredyt hipoteczny. W takich przypadkach warto sprawdzić dokładnie zasady dotyczące uskifte oraz ewentualną zgodę dzieci.

8. Testament w Norwegii

Testament (testament po norwesku) pozwala zmienić ustawowy sposób podziału majątku w granicach przewidzianych przez prawo. Nie oznacza to jednak, że można w testamencie zrobić absolutnie wszystko – prawo chroni m.in. dzieci i małżonka.

Norweski testament powinien precyzyjnie określać, kto dziedziczy, jaki udział otrzymuje, co dzieje się z nieruchomością i kontami, oraz kto dziedziczy w przypadku wcześniejszej śmierci spadkobiercy. Testament można złożyć do depozytu w tingrett (sądzie rejonowym).

9. Zachowek w Norwegii – pliktdelsarv

W Norwegii istnieje mechanizm podobny do polskiego zachowku, zwany pliktdelsarv. Dzieci zmarłego mają prawo do 2/3 spadku. Istnieje jednak ustawowe ograniczenie kwotowe – udział każdego dziecka można w testamencie ograniczyć do 15 G.

Nie można po prostu wpisać w testamencie „Moje dziecko nie dostanie nic". Norweskie przepisy chronią livsarvinger. Testament może zmieniać podział, ale musi respektować ograniczenia dotyczące pliktdelsarv. Przy dużym majątku lub skomplikowanej sytuacji rodzinnej warto skonsultować testament z prawnikiem.

10. Co dzieje się z długami po śmierci?

Spadek to nie tylko pieniądze i nieruchomości. Przy wyborze privat skifte co do zasady przynajmniej jeden pełnoletni spadkobierca musi przyjąć pełną odpowiedzialność za długi zmarłego. Dlatego nie należy podpisywać dokumentów dotyczących przejęcia spadku bez wcześniejszego sprawdzenia sytuacji finansowej.

11. Prywatny i publiczny podział spadku

Po śmierci trzeba ustalić sposób przeprowadzenia skifte, czyli rozliczenia i podziału dødsbo. Co do zasady spadkobiercy mają 60 dni od śmierci na przejęcie dødsbo do prywatnego podziału.

12. Podatek od spadku w Norwegii

Norwegia zniosła podatek od spadku, czyli arveavgift, z dniem 1 stycznia 2014 roku. Odziedziczenie np. 1 mln NOK nie powoduje automatycznie konieczności zapłacenia podatku od spadku. Nie oznacza to jednak, że wszystkie operacje są podatkowo neutralne. Znaczenie mogą mieć sprzedaż odziedziczonej nieruchomości, późniejsza sprzedaż akcji czy dochody z odziedziczonego majątku. Przy dużym spadku warto sprawdzić konsekwencje podatkowe.

13. Spadek między Norwegią a Polską

To szczególnie ważny temat dla Polaków. W sprawach międzynarodowych znaczenie mają miejsce zwykłego pobytu, obywatelstwo, testament, miejsce położenia majątku, rodzaj majątku i umowy międzynarodowe. Norweska arveloven stanowi jako zasadę, że stosuje się prawo państwa, w którym zmarły miał zwykłe miejsce zamieszkania w momencie śmierci.

14. Najczęstsze błędy przy dziedziczeniu w Norwegii

15. Słownik norweskich pojęć

16. FAQ – najczęściej zadawane pytania

17. Podsumowanie

Norweskie prawo dziedziczenia jest dość precyzyjne, ale dla Polaków mieszkających w Norwegii może stać się skomplikowane przy majątku w Polsce, dzieciach z poprzednich związków lub partnerze bez ślubu.

Przy zwykłym spadku wiele formalności można załatwić bez prawnika. Jeżeli jednak w grę wchodzą duże aktywa, nieruchomości, przedsiębiorstwo, dzieci z różnych związków, testament lub majątek w Polsce i Norwegii – profesjonalna konsultacja prawna jest bardzo dobrym pomysłem.