Pracownik przez agencję (vikarbyrå) w Norwegii – prawa i pułapki

Praca przez agencję zatrudnienia (vikarbyrå lub bemanningsbyrå) jest w Norwegii legalnym i dość popularnym sposobem podjęcia pracy. Nie oznacza to jednak, że pracownik agencji ma mniej praw niż osoba zatrudniona bezpośrednio przez firmę. Norweskie przepisy przewidują zasadę likebehandling – równego traktowania. Od 2023 r. zasady zostały jednak znacząco zaostrzone.

Czym jest vikarbyrå w Norwegii?

Vikarbyrå to potoczne określenie agencji, która zatrudnia pracowników i następnie kieruje ich do pracy w innych przedsiębiorstwach. W norweskich przepisach stosowane jest przede wszystkim określenie bemanningsforetak. Pracownik jest formalnie zatrudniony przez agencję, ale wykonuje pracę u przedsiębiorstwa, które korzysta z jego usług.

Vikarbyrå a bemanningsbyrå – czy to to samo?

W praktyce określenia vikarbyrå, bemanningsbyrå i bemanningsforetak mogą być używane zamiennie. Warto jednak pamiętać, że „vikar" oznacza przede wszystkim zastępstwo – przepisy pozwalają na korzystanie z pracownika agencji m.in. wtedy, gdy zastępuje on osobę nieobecną z powodu choroby, urlopu lub permisjon (urlopu rodzicielskiego).

Kto jest Twoim pracodawcą?

To jedna z najważniejszych rzeczy, które trzeba ustalić przed rozpoczęciem pracy. Jeżeli jesteś zatrudniony przez bemanningsforetak, to agencja jest Twoim pracodawcą. To ona odpowiada m.in. za zawarcie umowy o pracę, wypłatę wynagrodzenia i realizację obowiązków pracodawcy wynikających z prawa pracy.

Firma, w której faktycznie pracujesz, jest natomiast innleier, czyli podmiotem korzystającym z wynajętej siły roboczej.

Czy praca przez agencję jest legalna?

Tak, ale nie każda forma wynajmu pracowników jest obecnie dozwolona. Norweskie przepisy zakładają, że podstawową formą zatrudnienia powinno być stałe zatrudnienie bezpośrednio w przedsiębiorstwie. Korzystanie z pracowników z agencji jest możliwe tylko w określonych sytuacjach.

Jednym z najważniejszych przypadków jest vikariat (norw. vikariat – zastępstwo) – czyli zastępstwo pracownika, który jest czasowo nieobecny z powodu choroby, urlopu lub permisjon.

Jakie prawa ma pracownik agencji?

Praca przez agencję nie oznacza automatycznie gorszych warunków zatrudnienia. Najważniejsza zasada to likebehandling (norw. – równe traktowanie). Pracownik skierowany przez bemanningsforetak powinien co do zasady otrzymywać co najmniej takie warunki, jakie miałby pracownik zatrudniony bezpośrednio przez firmę na tym samym stanowisku.

Zasada likebehandling obejmuje m.in.:

Zasada likebehandling – równe warunki

Likebehandling jest jednym z najważniejszych pojęć, które powinien znać każdy pracownik vikarbyrå. Jeżeli pracownik agencji wykonuje taką samą pracę jak osoba zatrudniona bezpośrednio przez firmę, agencja musi zadbać o odpowiednie warunki wynikające z zasady równego traktowania.

Wynagrodzenie pracownika z agencji

Jedną z największych pułapek jest założenie: „Agencja może płacić mi mniej, bo nie jestem pracownikiem firmy." To nie jest prawidłowe podejście. Zasada likebehandling obejmuje również lønn (wynagrodzenie) oraz utgiftsdekning (zwrot kosztów).

Istnieją określone wyjątki związane m.in. z układem zbiorowym pracy – jeżeli agencja jest związana odpowiednim układem zbiorowym, zasada równego traktowania może być w określonym zakresie zmodyfikowana. Dlatego sama informacja „Pracuję przez agencję, więc moja stawka jest niższa" nie wystarcza do stwierdzenia, że wszystko jest zgodne z prawem.

Nadgodziny, przerwy i czas pracy

Zasada równego traktowania obejmuje również długość i rozkład czasu pracy, nadgodziny, przerwy, okresy odpoczynku oraz pracę nocną. Jeżeli pracownik firmy otrzymuje określony dodatek za pracę w nocy, w weekend albo w ramach nadgodzin, pracownik z agencji również powinien zostać rozliczony zgodnie z zasadami obowiązującymi dla tego rodzaju pracy.

Urlop i feriepenger

Pracownik zatrudniony przez agencję ma pełne prawa związane z urlopem i feriepenger (świadczenie urlopowe). Zasada równego traktowania obejmuje feriepenger, urlop, dni wolne oraz wynagrodzenie związane z takimi dniami.

Warto zachowywać umowy, lønnsslipp, zestawienia godzin i informacje o feriepenger – szczególnie przy zmianie agencji lub przejściu na bezpośrednie zatrudnienie.

Choroba i sykmelding

Praca przez agencję nie oznacza utraty praw związanych z chorobą. W przypadku choroby pracownik powinien poinformować agencję (swojego pracodawcę) o niezdolności do pracy oraz dostarczyć wymagane dokumenty. Agencja jest Twoim pracodawcą – nie należy ograniczać kontaktu wyłącznie do firmy, w której aktualnie wykonujesz zlecenie.

Co dzieje się, gdy nie ma zleceń?

To jedna z kwestii, które trzeba dokładnie sprawdzić przed podpisaniem umowy. Decydujące znaczenie ma treść umowy oraz rzeczywiste warunki zatrudnienia.

Najczęstsze pułapki pracy przez vikarbyrå

Jak sprawdzić, czy agencja jest legalna?

To jedna z najprostszych rzeczy, które można zrobić przed rozpoczęciem pracy. Sprawdź agencję w oficjalnym rejestrze Arbeidstilsynet. Tylko agencje posiadające odpowiednie zatwierdzenie mogą legalnie działać jako bemanningsforetak. W rejestrze należy zwrócić uwagę na status „lovlig – godkjent" (norweski: zatwierdzony).

Kiedy praca przez agencję może się opłacać?

Vikarbyrå może być bardzo dobrym rozwiązaniem, szczególnie dla osób, które:

Kiedy lepiej szukać bezpośredniego zatrudnienia?

Bezpośrednia umowa z pracodawcą może być korzystniejsza, jeżeli masz już doświadczenie zawodowe, firma chce zatrudnić Cię na stałe, zależy Ci na stabilnym grafiku lub rozwijaniu się w jednej organizacji. Norweskie przepisy zakładają stałe zatrudnienie jako podstawową formę, a korzystanie z pracowników z agencji jest obwarowane określonymi warunkami.

Co zrobić, gdy agencja łamie Twoje prawa?

Jeżeli podejrzewasz, że agencja nie przestrzega przepisów, najpierw zbierz dokumentację: umowę o pracę, lønnsslipper, grafiki, ewidencję godzin, wiadomości i e-maile.

Najważniejsze pytania i odpowiedzi

Praca przez agencję w Norwegii – najważniejsze zasady